Gebze’nin yerel yönetim tarihi, ilçenin küçük bir yerleşimden Türkiye’nin en önemli sanayi ve teknoloji merkezlerinden birine dönüşümünü de gözler önüne seriyor. Gebze Belediyesi’nin geçmiş dönem başkanlarına ilişkin kayıtları ve yerel arşivler incelendiğinde, belediye başkanlığı makamında farklı dönemlerde çok sayıda ismin görev yaptığı görülüyor. Bugün ise görevi, 2019’da ilk kez seçilen ve 2024 yerel seçimlerinde yeniden göreve gelen Zinnur Büyükgöz sürdürüyor.
Gebze’nin belediyecilik geçmişi Cumhuriyet’in kuruluşundan da önceye uzanıyor. Yerel arşiv kayıtlarında bilinen ilk başkanlar arasında Sapcı Mehmet Çavuş yer alıyor. Cumhuriyet’in ilanından sonra ise Gebze’nin nüfusu, ekonomik yapısı ve idari ağırlığı büyüdükçe belediyenin rolü de giderek genişledi. Özellikle 1960’lardan sonra hızlanan sanayileşme, 1980’lerden itibaren artan göç ve 2000’li yıllarda Gebze’nin bir sanayi-teknoloji merkezine dönüşmesi, belediye yönetimlerinin karşı karşıya kaldığı sorunları ve hizmet alanlarını önemli ölçüde değiştirdi.
Gebze’nin belediye başkanları
Yerel arşivlerde yer alan kronolojiye göre Gebze’de görev yapan başkanlar ve dönemleri şöyle sıralanıyor:
Not: Yukarıdaki kronoloji, Gebze Belediyesi kayıtlarıyla birlikte yayımlanmış yerel tarih derlemelerindeki tarihler esas alınarak hazırlanmıştır.
Cumhuriyet’in ilk yılında İzzet Bey görevdeydi
1923 yılına gelindiğinde, Türkiye Cumhuriyeti ilan edilirken Gebze’de belediye başkanlığı görevini İzzet Bey yürütüyordu. Onu 1924-1926 yıllarında A. Mazhar Akifoğlu, 1926-1928 yıllarında Arif Çavuş Söğütlü ve 1928-1930 yıllarında Zeki Toros izledi.
1930’lu ve 1940’lı yıllarda Gebze henüz bugünkü sanayi kenti görünümünden oldukça uzaktı. İsmail Artar, Bekir Kandilci, Lütfü Bey, Ahmet Eldem, Esat Sayduk ve Hayri Gökçen bu dönemin belediye başkanları arasında yer aldı.
Hüseyin Özgen 10 yıl görev yaptı
1950-1960 yılları arasında belediye başkanlığı yapan Hüseyin Özgen, kayıtlar dikkate alındığında Gebze’de uzun süre görev yapan isimlerden biri oldu.
Bu dönem aynı zamanda Türkiye’de sanayileşme ve kentlere göçün hız kazanmaya başladığı yıllardı. Gebze’nin İstanbul’a yakınlığı, kara ve demiryolu bağlantıları ilerleyen yıllarda ilçenin hızlı biçimde büyümesinin temel unsurları arasında yer aldı.
1960-1963 yıllarında Selahattin Altaş’ın ardından göreve gelen Mehmet Üstündağ ise 1963-1973 arasında yaklaşık 10 yıl belediye başkanlığı yaptı.
1980 sonrası Gebze’de yeni dönem
1973-1977 arasında Ziya Fırat, 1977-1980 arasında Sedat Tüze görev yaptı. 12 Eylül 1980 sonrasındaki olağanüstü yönetim döneminin yerel yönetimlere yansıması Gebze’de de görüldü. Kayıtlarda Binbaşı Erol Sanver’in yaklaşık dört aylık görev süresinin ardından Kubilay İlgün’ün 1980-1983 döneminde belediye başkanlığı yaptığı belirtiliyor.
1984 yerel seçimleriyle birlikte Gebze’de Bülent Atasayan dönemi başladı. Atasayan 1984-1987 yılları arasında belediye başkanlığı yaptı. Gebze Belediyesi’nin güncel kayıtlarında Atasayan da geçmiş dönem belediye başkanları arasında anılıyor.
Mehmet Emin Akın dönemi: 1989–1994
1989’da belediye başkanlığına gelen Mehmet Emin Akın, 1994 yılına kadar görev yaptı. Bu yıllar, Gebze’nin yoğun sanayi yatırımları ve göçle birlikte nüfusunun hızla büyüdüğü dönemlerden birine denk geldi.
Gebze Belediyesi de Akın’ı resmi açıklamalarında geçmiş dönem belediye başkanlarından biri olarak gösteriyor.
Ahmet Penbegüllü
1994 yerel seçimlerinden sonra Gebze Belediye Başkanlığı görevine Ahmet Penbegüllü geldi. Penbegüllü, 1994-2004 yılları arasında belediyeyi yönetti.
Gebze’nin sanayi ve nüfus açısından büyük ölçekli bir şehirleşme sürecinin içerisinden geçtiği yıllar oldu. Gebze Belediyesi bugün de Penbegüllü’yü geçmiş dönem belediye başkanları arasında anıyor; ilçedeki çeşitli tesis ve alanlarda adı yaşatılıyor.
2004’te İbrahim Pehlivan göreve geldi
2004 yerel seçimlerinde belediye başkanlığı görevini İbrahim Pehlivan devraldı. Pehlivan 2004-2009 arasında Gebze Belediye Başkanı olarak görev yaptı.
Gebze Belediyesi’nin 2024 yılında yayımladığı açıklamada Pehlivan, Mehmet Emin Akın ve Adnan Köşker ile birlikte kentin geçmiş dönem belediye başkanları arasında gösterildi.
Adnan Köşker iki dönem görev yaptı
2009 yerel seçimlerinde göreve gelen Adnan Köşker, 2014 seçimlerinde yeniden seçildi ve toplam 10 yıl Gebze Belediye Başkanlığı görevini yürüttü.
Köşker’in ikinci döneminin ardından 31 Mart 2019 seçimleriyle belediye yönetiminde değişiklik yaşandı. Gebze Belediyesi’nin resmî kayıtları da Köşker’in iki dönem görev yaptığını doğruluyor.
2019’da Zinnur Büyükgöz dönemi başladı
31 Mart 2019 yerel seçimlerinde Zinnur Büyükgöz, Gebze Belediye Başkanı seçildi. Büyükgöz görevi iki dönem belediye başkanlığı yapan Adnan Köşker’den devraldı.
Büyükgöz’ün ilk beş yıllık görev dönemi 2019-2024 arasında sürdü.
2024 seçimleriyle ikinci kez seçildi
31 Mart 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri’nde yeniden belediye başkanlığına seçilen Zinnur Büyükgöz, 5 Nisan 2024’te mazbatasını aldı ve Gebze’de ikinci Büyükgöz dönemi resmen başladı. Böylece Büyükgöz, 2019-2024 arasındaki ilk döneminin ardından 2024-2029 döneminde de Gebze Belediye Başkanlığı görevini sürdürmeye başladı.
Son 30 yılda dikkat çeken tablo
Gebze’nin yakın dönem belediyecilik tarihinde uzun görev süreleri dikkat çekiyor. Ahmet Penbegüllü 1994-2004, Adnan Köşker 2009-2019 yılları arasında 10’ar yıl görev yaptı. Zinnur Büyükgöz ise 2019’da başladığı belediye başkanlığında 2024 seçimlerinde yeniden seçilerek ikinci dönemine geçti.
Bu açıdan bakıldığında Gebze’de son üç on yıldaki belediye yönetimi, ağırlıklı olarak iki dönem görev yapan başkanların bulunduğu bir yapıya sahip oldu.
Gebze değişti, belediyeciliğin gündemi de değişti
Yaklaşık bir asrı aşan belediyecilik geçmişi, Gebze’nin geçirdiği dönüşümle birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı bir tablo ortaya koyuyor.
Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde daha sınırlı nüfusa sahip bir Anadolu yerleşimi görünümündeki Gebze; zaman içerisinde İstanbul ile Kocaeli arasındaki stratejik konumu, organize sanayi bölgeleri, ulaşım ağları, liman bağlantıları ve teknoloji yatırımlarıyla büyük bir üretim merkezine dönüştü.
Bu dönüşüm belediye başkanlarının görev alanlarını da değiştirdi. Geçmişte temel altyapı ve yerel hizmetler ön plandayken bugün ulaşım, kentsel dönüşüm, sosyal hizmetler, çevre, sanayi-kent ilişkisi, otopark, yeşil alanlar ve hızla büyüyen nüfusun ihtiyaçları belediye yönetiminin temel başlıkları arasında bulunuyor.
1911’den Zinnur Büyükgöz’ün ikinci dönemine uzanan belediye başkanları kronolojisi, yalnızca isimlerin sıralandığı bir liste değil; aynı zamanda Gebze’nin küçük bir yerleşimden Türkiye’nin önemli sanayi ve teknoloji kentlerinden birine dönüşümünün yerel yönetim hafızasını oluşturuyor.
